Odrodzenie samorządu lokalnego w Polsce to jedno z najważniejszych osiągnięć po 1989 r. i jeden z największych sukcesów rządu Tadeusza Mazowieckiego. Samorząd stał się najważniejszym ogniwem administracji oraz instrumentem demokracji. Jego powstanie poprzedziły wydarzenia lat osiemdziesiątych, które zwiastowały zbliżenie się rewolucyjnych przemian nie tylko u nas, ale w całej wschodniej Europie.
Po wyborach czerwcowych w 1989 r. nastąpiło rozpoczęcie reformy samorządowej.
W dniu 25 września 1989 r. Rada Ministrów ustanowiła Urząd Pełnomocnika Rządu do Spraw Reformy Samorządu Terytorialnego w randze podsekretarza stanu. Został nim Jerzy Regulski. W Senacie Komisja samorządu pod przewodnictwem Jerzego Stępnia, z pomocą Michała Kuleszy jako eksperta, podjęła się opracowania nowelizacji konstytucji, ustaw o samorządzie terytorialnym i o pracownikach komunalnych oraz ordynacji wyborczej.
W styczniu 1990 r. Sejm powołał komisję samorządową, a Senat przekazał swoje projekty ustaw. Jej przewodnictwo objął prof. Walerian Pańko.W marcu 1990 r. były gotowe podstawowe akty, które wraz ze zmianą konstytucji zostały opracowane i uchwalone przez Sejm 8 marca 1990 r. Senat zaś wkrótce je zatwierdził. Za datę odrodzenia samorządu w Polsce przyjmuje się 27 maja 1990 r. – dzień wyborów do rad gminnych.
Dawniej rady narodowe były organami władzy terenowej, z Radą Państwową na szczycie. Po zmianach konstytucyjnych w 1989 r. prezydent Wojciech Jaruzelski przejął po niej uprawnienia do nadzoru nad radami narodowymi i systematycznie spotykał się z przewodniczącymi wojewódzkich rad narodowych. W kwietniu 1990 r. prezydent zaprosił ich na pożegnalne spotkanie. Po zmianach legislacyjnych w nowej koncepcji prezydent został pozbawiony prawa nadzoru nad samorządem.
Wybory zapoczątkowały nową fazę przebudowy kraju; 40 proc. nowo wybranych radnych miało poparcie Komitetów Obywatelskich, około 38 proc. kandydowało jako niezależni.
Samorząd lokalny był sprzeczny z dotychczasowym ustrojem. Dlatego ustanowienie samorządu stało się jednym z podstawowych czynników demontażu dawnego ustroju i przyspieszenia przekształceń.
Nie wystarczy jednak uchwalić ustawy. Realizacja reform zaczyna się dopiero po ich przyjęciu. Należało odrzucić stare wzory, a nowych nie było. Jednocześnie zadania nowych gmin były ogromne. Trzeba było przejąć mienie komunalne, a także określić zadania samorządu. Przeprowadzono inwentaryzację majątku państwowego, reorganizowano przedsiębiorstwa komunalne, porządkowano finanse, tworzono nowe instytucje gminne.
W końcu czerwca 1987 r. Wojewódzka Rada Narodowa w Płocku podjęła decyzję o połączeniu w jeden organizm dwóch gmin wiejskich: Rataje i Gostynin oraz miasta Gostynina – pod nazwą Miasto i Gmina Gostynin. W tym celu przeprowadzono konsultacje społeczne. Nie miało to jednak wpływu na decyzję władz wojewódzkich. Przypieczętowana została Uchwałą Rady Państwa.
Połączenie nastąpiło 1 stycznia 1988 r. Sesja połączonych rad odbyła się w sali kinowej Domu Kultury, bo tylko tam mogło pomieścić się około 150 radnych.
W czerwcu 1988 r. odbyły się wybory i liczba radnych zmniejszała się do 70. Kolejne posiedzenie odbyło się w Sali posiedzeń Miejskiego Gminnego Komitetu PZPR.
